Zo haal je een oud kozijn eruit: stap voor stap

Om een kozijn eruit te halen verwijder je eerst de glaslatten en het glas, schroef je het draaiende deel los, en zaag je daarna de kit en de bevestigingen door die het kozijn aan de muur houden. Zaag het kozijn op twee plekken door. Bestel het nieuwe kozijn voordat je sloopt.

Meet en bestel het nieuwe kozijn voordat je het oude eruit haalt. De opening is niet de kozijnmaat.
Achtergevel meestal vergunningvrij, voorgevel meestal niet. Dat is de kern van de regels.
Verandert detaillering, profilering of vormgeving, dan is het geen gewoon onderhoud meer.
Woningen van vóór 1994 kunnen asbest bevatten in gevelpanelen onder het kozijn.
Haal het glas eruit vóór het kozijn. Een raam met glas erin is zwaar en scherp.

Heb je een vergunning nodig om een kozijn te vervangen?

Dat hangt af van waar het kozijn zit en of het uiterlijk verandert. Vervang je een kozijn in de achtergevel, of in een zijgevel die niet aan openbaar gebied grenst, dan is het meestal vergunningvrij. Zit het in de voorgevel en verandert het straatbeeld, dan heb je vrijwel altijd een omgevingsvergunning nodig.

Dit heet de voor- en achterkantbenadering. De gedachte erachter is dat wat vanaf de weg of het openbaar groen zichtbaar is, meer invloed heeft op de omgeving dan wat aan de achterkant gebeurt.

Vervangen zonder dat er iets aan het uiterlijk verandert, valt onder gewoon onderhoud en is vergunningvrij. Maar de rechter legt dat strikt uit: het is alleen gewoon onderhoud als detaillering, profilering én vormgeving alledrie gelijk blijven. Vervang je houten kozijnen door kunststof met een ander profiel, dan is dat geen onderhoud meer, hoe beperkt de wijziging ook lijkt.

Vier situaties waarin je zeker een vergunning nodig hebt:

De woning is een rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument.
De woning ligt in een beschermd stads- of dorpsgezicht.
Je maakt een nieuwe raamopening of je metselt een bestaande dicht.
Je verandert de gevelconstructie, wat gevolgen kan hebben voor de draagkracht.
Controleer je situatie via het Omgevingsloket voordat je bestelt. Ook als het vergunningvrij is, blijft het niet regelvrij: het omgevingsplan, de welstandsnota en het Bbl gelden nog steeds. Woon je in een appartement, dan is de gevel meestal eigendom van de VvE en gaat de vraag eerst naar het bestuur.

Kan er asbest in het kozijn of de gevel zitten?

Dat kan. In woningen van vóór 1994 zijn onder of naast kozijnen vaak gevelpanelen toegepast die asbest bevatten, en ook oude beglazingskit kan asbesthoudend zijn. Asbest is in Nederland sinds 1993 verboden, dus bij nieuwere woningen speelt dit niet.

Je herkent het niet met het blote oog. Een vlak, hard, grijsachtig paneel onder een raam in een woning uit de jaren zestig of zeventig is een reden om eerst te laten onderzoeken wat het is, niet om er met een zaag in te gaan.

Boor, zaag of breek er niet in voordat je het weet. Asbestvezels komen juist vrij bij bewerken. Laat het vaststellen door een gecertificeerd inventarisatiebureau, en laat verwijdering over aan een gecertificeerd bedrijf.

Dit klinkt als een omweg, en het is de enige plek in dit artikel waar het antwoord echt is: doe het niet zelf. Twijfel je over het bouwjaar van je woning, dan kost een controle een fractie van wat een verkeerde inschatting kost.

Bekijk hier kozijnen

Wat moet je doen voordat je begint?

Meet en bestel het nieuwe kozijn eerst. Het kozijn wordt op de opening in de muur gemaakt met stelruimte, niet op het oude kozijn, en die opening kun je pas goed meten als het oude eruit is. Dat is het lastige deel van de klus, en je lost het op door op meerdere plekken te meten en ruim te rekenen.

Controleer daarna drie dingen aan de opening zelf. Zit er een latei boven, en is die gaaf? Draagt de muur erboven? Is het raam een vluchtroute uit een slaapkamer? Een vluchtraam heeft eisen aan de vrije doorgang, en het nieuwe kozijn moet daaraan voldoen.

Kies je weer en kies je dag. De opening komt open te staan. Plan dat het oude kozijn eruit gaat en het nieuwe er dezelfde dag in, en houd platen achter de hand als het toch uitloopt.

Regel tot slot een tweede persoon. Niet voor het precieze werk, maar voor het moment waarop een raam met glas of een doorgezaagd kozijndeel loskomt en vastgehouden moet worden.

Welk gereedschap heb je nodig?

Een reciprozaag of multitool met een blad voor metaal, voor bevestigingen en kozijn.
Een stevig stanleymes of kitverwijderaar voor de naad rondom.
Een koevoet en een beitel, spaarzaam gebruikt.
Een accuschroevendraaier voor de kozijnschroeven.
Glaszuignappen, of stevige handschoenen als minimum.
Een veiligheidsbril, snijbestendige handschoenen en werkschoenen.
Stofdoeken, en een plaat op maat voor de opening als het uitloopt.

De reciprozaag is wat deze klus onderscheidt van een gevecht. Het kozijn zit meestal met schroeven of ankers door het hout in het metselwerk, en die zitten er twintig jaar. Doorzagen kost seconden. Eruit draaien kost een middag en eindigt meestal alsnog met zagen.

Hoe haal je een kunststof kozijn eruit?

Begin bij de glaslatten. Steek een stevig mes in de sponning tussen de lat en het profiel, werk langs tot de lat loskomt, en trek hem er met de hand uit. Leg de latten in de volgorde waarin ze eraf kwamen, want ze zijn op maat gezaagd en de maten verschillen.

Laat de bovenste lat tot het laatst zitten. Die houdt het glas op zijn plek terwijl je de drie andere zijden vrijmaakt, en die voorkomt dat een ruit de kamer in kantelt op het moment dat je er geen hand op hebt.

Met het glas eruit en het raam van de scharnieren blijft een kozijn over dat aan het metselwerk vastzit. De bevestigingen zitten achter het profiel, meestal door de stijlen op regelmatige afstand. Zaag ze door in plaats van naar schroefkoppen te zoeken.

Kunststof profielen hebben een stalen versterking binnenin, dus gebruik een blad dat metaal aankan en reken erop dat het zagen trager gaat dan het eruitziet. Is het kozijn op twee plekken doorgezaagd, dan kantelt elk deel naar binnen en weg van de dagkant.

Zo haal je een kozijn eruit, stap voor stap

Meet en bestel het nieuwe kozijn voordat je sloopt.
Check bij de gemeente of je een vergunning nodig hebt.
Verwijder de glaslatten en til het glas eruit.
Schroef de scharnieren los en neem het raam eraf.
Snijd de kit rond het kozijn door, binnen en buiten.
Zaag of schroef de bevestigingen naar de muur los.
Zaag het kozijn op twee plekken door en kantel het naar binnen.
Controleer de opening op rot, vocht en draagkracht.

De volgorde telt zwaarder dan de techniek. Glas eerst, raam daarna, bevestigingen als derde, kozijn als laatste. Elke stap maakt de volgende lichter, en een kozijn waar nog glas in zit, is zwaar genoeg om iemand uit balans te trekken op het moment dat het loskomt.

Stap zeven is de stap die mensen overslaan. Door het kozijn op twee of drie plekken door te zagen komt elk deel apart los, zonder druk op het metselwerk. Wrik je het hele kozijn in één stuk eruit, dan scheurt het stucwerk binnen en beschadigt het metselwerk buiten, en dat herstel je voordat het nieuwe kozijn erin kan.

Hoe haal je een houten kozijn eruit?

Het glas komt er op dezelfde manier uit, behalve dat het bij een ouder houten raam in stopverf zit in plaats van achter latten. Haal de stopverf eruit, trek de glasstiften met een nijptang, en de ruit komt vrij. Reken erop dat de stopverf steenhard is en dat het langer duurt dan het klinkt.

Houten kozijnen zitten vaker ingemetseld dan geschroefd. Kijk naar kozijnankers, dat zijn metalen strippen die in de metselwerkvoegen zijn vastgezet. Die draai je er niet uit, dus die zaag je door.

Let op de waterslag onder het kozijn. Die steekt vaak aan beide zijden het metselwerk in, en zaag je het kozijn door zonder de uiteinden eerst vrij te maken, dan scheurt de dagkant.

Kijk ook naar het lood boven en naast de opening. In een spouwmuur zit daar loodslabbe die het water uit de spouw naar buiten voert. Beschadig je die bij het slopen, dan krijg je een lekkage die niets met het nieuwe kozijn te maken heeft.

Wanneer moet je het niet zelf doen?

Er zijn klussen waarbij het antwoord is om te stoppen en iemand te bellen, en dat zijn niet altijd de klussen die er het moeilijkst uitzien. Vier gevallen:

Er zit mogelijk asbest in een gevelpaneel onder of naast het kozijn.
De muur boven het kozijn draagt en de latei ontbreekt of is gescheurd.
Het kozijn zit boven de begane grond en is niet veilig van binnenuit te bereiken.
De woning is een monument of ligt in een beschermd stads- of dorpsgezicht.

Is de uitkomst hoe dan ook een nieuw kozijn, dan is de eerlijke vergelijking je weekend tegenover wat montage kost. Onze kozijnen zijn CE-gemarkeerd, en we geven twaalf jaar garantie op hout/aluminium en tien jaar op hout en kunststof.

Succes met de klus. Vind je rot in de onderdorpel als het kozijn eruit is, dan is dat handig om te weten voordat het nieuwe kozijn op de vloer staat te wachten.

Hoe controleer en prepareer je de opening?

Is het kozijn eruit, dan zie je wat er twintig jaar verborgen heeft gezeten. Prik met een priem in resterend hout, kijk naar vochtvlekken op de binnendagkant, en controleer de onderkant van de latei op scheuren of doorbuiging.

Borstel de opening schoon en haal oude kit en mortelresten van beide vlakken. Het nieuwe kozijn dicht tegen deze vlakken af, dus alles wat blijft zitten wordt later een opening. Onze uitleg over kitten rond het kozijn beschrijft wat die naad moet doen.

Meet daarna de opening goed op, op drie plekken in de breedte en drie in de hoogte, en reken met de kleinste maat. Openingen zijn zelden haaks en zelden overal gelijk.

Wat doe je met het oude kozijn en het glas?

Gehard en gelaagd glas hoort niet bij het gewone glasafval. Het is anders gemaakt dan flessenglas en verstoort de recycling. Breng het naar de milieustraat en zeg tegen de medewerker wat je komt brengen.

Kunststof kozijnen zijn recyclebaar, maar niet via het huisvuil. Veel milieustraten nemen ze aan als hard kunststof. Onze kunststof profielen komen van Rehau, dat medeoprichter is van WUPPI, een organisatie die zich inzet voor het hergebruik van PVC.

Laat je de nieuwe kozijnen plaatsen door een monteur, dan zit demontage en afvoer meestal in de klus. Dat is het waard om mee te nemen in de prijsvergelijking voordat je besluit het zelf te doen, want twee ritten naar de milieustraat met glas achterin kosten ook tijd.